آشنایی با منابع طبيعي
منابع طبیعی (انفال) بعنوان بستر حیات سرمایه خدادادی، میراث گرانبها و سرمایه نسل های آینده ملتها قلمداد می گردد و نقش ارزنده آن در زندگی اجتماعی بشر از جایگاه و موقعیت ویژه و ممتازی برخوردار است که حفظ، توسعه، احیا و بهره برداری پایدار(در چهارچوب توان زیست بومی عرصه) مستلزم مشارکت نزدیک و آگاهانه تمامی اقشار جامعه و رعایت تشریفات خاص که براساس اصول و قواعدی است که از طرف شارع مقدس وضع و با ایجاد ضروریت ما را مکلف به رعایت آن دعوت نموده و ترک آن از محرمات است.
تغییر اقلیم ، کمبود آب شیرین و بیابان زایی سه مشکل اساسی بشر بر روی این کره خاکی در قرن حاضر می باشد.
برخی تعاریف:
تعریف منابع طبيعي به منابعي گفته مي شود كه انسانها در ايجاد آن دخالتي نداشته و به طور طبيعي به وجود آمده باشند مانند جنگلها و مراتع،بيشه زارها، معادن ،آب،نفت،خاك و ...كه بطوركلي به دودسته تجديدشونده و تجديد ناشونده تقسيم مي شوند:
منابع طبيعي تجديد شونده: منابعي هستند كه اگر از آنها درست بهره برداري شود هميشه مي توانيم از آنها استفاده نماييم. )مثل جنگلها و مراتع(
منابع طبيعي تجديد ناشونده: منابعي هستند كه اگر استفاده شوند سر انجام روزي به پايان خواهند رسيد.
مرتع:
به اراضی دایر و بایر اطلاق می شود که رستنی ها در آن به حالت طبیعی رشد نموده و به وسیله حیوانات اهلی و وحشی مورد تعلیف قرار می گیرند.
جنگل:
پوشش گیاهی است که درختان عناصر اصلی تشکیل دهنده آن می باشند و از نظر فرم ظاهری و وضعیت باطنی به تیپهای مختلف تقسیم می شوند به طوری که شرایط اکولوژیک خاصی از نظر فون، فلور و عوامل اقلیمی و ادافیکی بر آنها حکمفرماست.
بیابان:
بیابان سرزمین وسیعی است که به خاطر بارندگی سالیانه کم دارای پوشش گیاهی کمی است.
کویر :
زمین های گلی و شور و نمک زار را کویر گویند
آبخیز:
حوزه آبخيز شامل سطحي است كه تمام آب حاصل از بارش بر روي آن تحت تاثير شيب زمين جمع آوري شده و به يك آبراهه، رودخانه يا يك مخزن ذخيره هدايت مي شود.
سیمای کلی منابع طبیعی و آبخیزهای کشور
ایران با مساحت ۱۶۴،۸۱۹،۵۰۰ هکتار دارای 134884365 هکتار منابع طبیعی (81/85 درصد مساحت کشور) شامل:
1- بیش از 14 میلیون هکتار جنگل (8/8 درصد مساحت کشور)،
2- حدود 2.6 میلیون هکتار بیشهزار و درختچهزار (1/6 درصد)،
3- حدود 85 میلیون هکتار مرتع (51/6 درصد)،
4- بیش از 32 میلیون هکتار بیابان (20/1 درصد) است
5- بیش از 33 میلیون هکتار زمینهای کشاورزی و شهرها و غیره تشکیل میدهد.
سیمای منابع طبیعی استان مرکزی در یک نگاه
استان مرکزی به عنوان پایتخت صنعتی ایران تقریباً در مرکز ایران قرار دارد. بزرگترین شهر و مرکز استان مرکزی کلان شهراراک میباشد. در روزگار کهن این شهر عراق نام داشت که در زمان تسلط اعراب بر ایران عراق عجم نامیده میشد که شامل بسیاری از استانهای همجوار امروزی میشد. استان مرکزی با مساحتی معادل 29152 کیلومتر مربع 82/1 درصد از مساحت کل کشور را به خود تخصیص داده است و تقریباً در مرکز ایران بین 32 درجه و 30 دقیقه با عرض شمالی( 48 درجه 57 دقیقه ) تا 51 درجه طول شرقی از نصف النهار گرینویچ قرار گرفته است. این استان از شمال به استانهای تهران، البرز و قزوین، از غرب به استان همدان، از جنوب به استانهای لرستان و اصفهان و از شرق به استانهای تهران، قم و اصفهان محدود است.
بر اساس آخرین تقسیمات کشوری، استان مرکزی دارای ۱۲ شهرستان، ۲۳ بخش، ۳۲ شهر، ۶۶ دهستان و ۱۳۹۴ آبادی دارای سکنه و ۴۶ آبادی خالی از سکنه است. مرکز این استان شهر اراک است. شهرستانهای این استان عبارتاند از: محلات، اراک، ساوه، تفرش، خمین، فراهان، دلیجان، شازند، آشتیان، کمیجان، زرندیه و خنداب.
جمعیت استان بر طبق سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال 1390 بالغ بر 959/413/1 نفر کمتر از 2 درصد از جمعیت کل کشور بوده است. از این تعداد در حدود 70 درصد شهرنشین 30 درصد روستا نشین میباشند که تبدیل بعضی از روستاها به شهر و نیز مهاجرت روستائیان به شهرها از دلایل عمده آن میباشد.
مساحت کل استان مرکزي بیش از 9/2 هکتار است 1.82 درصد مساحت کشور سطح کل منابع منابع طبیعی استان بیش از 2100000 هکتار می باشدمساحت جنگلهای طبیعی استان بیش از 39000 هکتارمساحت بیابان ها و کویر میقان اراک حدود 490000 هکتارمساحت مراتع استان بیش از 1600000 هکتار
حوزههاي آبخيز
حوزه آبخيز عرصهاي است كه روان آب ناشي از بارش بر روي آن توسط آبراههها جمعآوري و به يك خروجي نظير رودخانه، آب انباشت، تالاب، در ياچه و دريا هدايت ميشود. به عبارتي ديگر حوزه آبخیز تمامی سطحی را در بر میگیرد که آبهای سطحی در آن منطقه به سمت نقطه یا محل مشخصی جریان مییابد.آبخيزداري (Watershed Management)، علم و هنر برنامهريزي مستمر و اجراي اقدامات لازم براي مديريت منابع حوزههاي آبخيز اعم از طبيعي، كشاورزي، اقتصادي و انساني بدون ايجاد اثرات منفي در منابع آب و خاك مي باشد .به عبارت ديگر آبخيزداري طراحی و مدیریت حوزه به منظور حفاظت و استفاده صحیح و پایدار از منابع طبیعی با توجه ویژه به منابع آب و خاک است.عرصه حوزههاي آبخيز كشور شامل 6 ابرحوزه (بر اساس تقسيمات تمآب، وزارت نيرو) برابر با مساحت كل كشور ميباشد، كه هر يك از اين حوزهها خود به حوزههاي كوچك و تا چندين رده نيز كوچكتر تقسيم ميشوند. اين شش ابر حوزه عبارتند از: 1- حوزه آبخيز درياي خزر با 7 حوزه كوچكتر، 2- حوزه آبخيز خليج فارس و درياي عمان با 9 حوزه كوچكتر، 3- حوزه آبخيز درياچه اروميه، 4- حوزه آبخيز فلات مركزي با 9 حوزه كوچكتر، 5- حوزه آبخيز مرزي شرق با 3 حوزه كوچكتر، 6- حوزه آبخيز قرهقوم.تقسیمات حوزههای آبریز اصلی کشورتقسیمات حوزههای آبریز فرعی کشوربر اساس تقسيمات آبخيزداري، عرصه حوزههاي آبخيزداري حدود 125 ميليون هكتار از مساحت كشور را در بر ميگيرد. حدود 39 ميليون هكتار باقيمانده از سطح كشور را مناطق بياباني، كويري، باتلاقها، درياچهها، شهرها و . . . تشكيل داده است.
مناطق اکولوژیکی ایران
تفاوت زياد دو عرض جغرافيايي شمال و جنوب كشور و وجود دشتها، ارتفاعات و اقليمهاي متفاوت سيماي بسيار متنوعي به سرزمين پهناور ايران بخشيده به گونهاي كه نواحي رويشي و گونههاي گياهي بسيار زيادي در آن مستقر شدهاند. 5 منطقه اکولوژیکی ایران به اختصار در ذيل معرفي شدهاست.
منطقه اکولوژیکی هيركاني يا خزري
منطقه اکولوژیکی هيركاني همچون نوار سبزي، حاشيه جنوبي درياي خزر و نيمرخ شمالي رشته كوه البرز را ميپوشاند. مساحت جنگلهای اين منطقه كه از آستارا در استان گیلان تا گليداغي در استان گلستان را در بر ميگيرد ۲ میلیون و چهار هزار هکتار است. اين منطقه اکولوژیکی به خاطر حاصلخيزي خاك، تغييرات دما و بارندگيهاي متعدد، گونههاي گياهي زيادي را در خود جاي داده به نحويكه بيش از 80 گونه درختي پهن برگ، 4 گونه سوزنی برگ و 50 گونه درختچهاي تاكنون در آن شناسائي شده كه غالباً از تيپهاي راش، ممرز، بلوط بلندمازو، افرا، توسكا و آميخته تشكيل شده است. جنگلهاي اين منطقه به صورت نسلي دستنخورده و سالم، كمربندي از درختان خزانكننده دوران سوم زمينشناسي را تشكيل ميدهند. اين جنگلها كه از آن به نامهاي جنگلهاي مرطوب و يا خزري ياد ميشود داراي ارزشهاي زيستمحيطي و اقتصادي بالايي ميباشد كه در زمره ميراث طبيعي جهاني محسوب مي گردد.منطقه اکولوژیکی ايران توراني
مساحت جنگلهای منطقه اکولوژیکی ايران توراني كه قسمت اعظم فلات مركزي ايران را در برگرفته 4666941 هکتار است. اين منطقه بر اساس شرايط توپوگرافي و ارتفاع به دو منطقه كوهستاني با آب و هواي سرد و منطقه جلگهاي با آب و هواي بياباني و گرم و خشك تقسيم ميشود. هر چند كه شرايط جوي منطقه موجب پراكندگي و فاصله زياد درختان شده اما بدليل وسعت زياد داراي گونههاي گياهي متنوع ميباشد به نحويكه 69 درصد فلور ايران در اين ناحيه قرار گرفته است.
گونههای اصلی منطقه کوهستانی بنه، بادام و ارس و گونههای اصلی منطقه جلگهاي گز، تاغ، قیچ و اسکنبیل ميباشد.منطقه اکولوژیکی ارسباران
جنگلهاي اين منطقه كه جزو جنگلهاي نيمه مرطوب كشور هستند، در استان آذربايجانشرقي و شمال غرب استان اردبيل واقع شده اند. مساحت جنگلهای این منطقه اکولوژیکی 174838 هکتار است. جنگلهاي ارسباران به خاطر گونههاي گياهي نادر و منحصر به فرد و تنوع زيستي بالا از سال 1976 از سوي يونسكو به عنوان يكي از ذخيرهگاههاي زيستسپهر (بيوسفر) حمايت ميشود. تنوع گونههاي گياهي از اختصاصات ويژه اين ناحيه رويشي است؛ آنچنانكه بيش از 775 گونه گياهي فقط در منطقه حفاظتشده شناسايي شده كه 55 گونه آن براي اولين بار از ايران گزارش شده است. بسياري از گونههاي جنگلي ناحيه رويشي هيركاني در اين ناحيه وجود دارد. با اين وجود گونههاي اصلي آن ناحيه مانند راش و توسكا در ارسباران رشد نيافته است. اين امر موجب شده تا در تقسيمبنديها اين ناحيه از ناحيه رويشي هيركاني جدا شود. گونه های اصلی ناحیه ارسباران بلوط سیاه، بلوط سفید، ممرز، سرخدار و افرا میباشد.منطقه اکولوژیکی زاگرس
برخي منابع قدمت جنگلهاي بلوط زاگرس را 5500 سال ذكر كردهاند. ايجاد و گسترش جنگل در اين ناحيه به خاطر بارندگيهاي ناشي از استقرار سيستم مديترانهاي و درياي سياه بوده و از ناحيه سردشت آذربايجانغربي تا فيروزآباد فارس امتداد دارد. مساحت این منطقه اکولوژیکی 5440494 هکتار است. يكي از معيارهاي تعيين مرز اين ناحيه گونه گياهي غالب آن، بلوط ايراني است. اما سایر گونههای اصلی این ناحیه رویشی بنه، بادام، کیکم و گلابی وحشی است. دو كاركرد مهم جنگلهای بلوط زاگرس حفاظت آب و خاك هستند كه با توجه به غالب بودن آب و هواي خشك و نيمهخشك در كشور از اهميتی انکارنشدنی برخوردارند؛ آنچنانكه هر نوع سرمايه گذاری حفاظتی و احيايي را توجيه پذير نشان ميدهد. جنگلهاي زاگرس با توجه به زادآوري محدود و پايين، جزو جنگلهاي حفاظتي و حمايتي قرار ميگیرد.منطقه اکولوژیکی خليج فارس- عمانی
مساحت جنگلهای منطقه اکولوژیکی خليج فارس- عمانی كه بخشي از جنوب غرب و تمام سواحل جنوبي را در بر ميگيرد، 2039963 هکتار است. به دليل تفاوت اكولوژيكي، رويشهاي اصلي اين ناحيه به دو قلمرو خليج فارس و درياي عمان تقسيم ميشود. در قلمرو خليج فارس كه از قصر شيرين تا حوالي مرز استانهاي بوشهر و هرمزگان امتداد يافته، گونههاي گياهي كنار، كهورك و پده رويشهاي اصلي را تشكيل ميدهند. در قلمرو درياي عمان نيز كه بخشي از استان هرمزگان تا سيستان و بلوچستان (مرز ايران و پاكستان) را در بر ميگيرد، گونههاي كهور ايراني و انواع آكاسيا رويشهاي اصليهستند. چش يا كرت كه از چوب آن در صنعت لنجسازي استفاده ميشود به صورت پراكنده در اين قلمرو رويش دارد. جنگلهاي ماندابي يا مانگروها نيز كه متشكل از دو گونه حرا و چندل است در اين ناحيه گسترش دارند. رويشگاه جنگلهاي مانگرو در فاصله جزر و مد درياها قرار دارد.
سیمای جنگلها
جنگل، زميني(اعم ازخشكي و آبي) است كه عمدتاً از درخت و درختچه همراه با ساير رستنيهاي خشبي و علفي خودرو پوشيده شده باشد مشروط به آن كه مساحت آن كمتر از نيم هكتار و تاج پوشش درختي آن به طور طبيعي كمتر از پنج درصد نباشد. برخی از فوايد درختان عبارتند از: توليد اكسيژن، جذب گرد و غبار، گاز كربنيك و ديگر گازهای شيميايی موجود در هوا، جلوگيری از نفوذ سر و صدا و تشديد آلودگیهای صوتی در شهرها.
جنگلهاي ايران كه 8.8 درصد مساحت كشور را تشكيل ميدهند، از نظر مديريتي به دو گروه جنگلهاي شمال و جنگلهاي خارج از شمال تقسيم ميشوند. جنگلهاي شمال به تمام ناحيه رويشي هيركاني و خزري اطلاق ميشود؛ و جنگلهاي خارج از شمال نيز در 4 ناحيه رويشي ديگر قرار دارند.سطح جنگلهاي ايران
نوع جنگل
مساحت (هکتار)
درصد
جنگل انبوه
1780290
12.4
جنگل نيمه انبوه
3468312
24.2
جنگل تنك
8100842
56.6
جنگل ماندابي
25760
0.2
جنگل دست كاشت
943858
6.6
جمع
14319063
100
سرانه جنگل در كشور 0.17 هكتار است در حاليكه سرانه جهاني جنگل 0.62 هكتار ميباشد. مقايسه اين آمار ضرورت توجه به حفظ، احياء و توسعه جنگلهاي كشور را نشان ميدهد. در همين راستا سازمان جنگلها، مراتع و آبخيزداري كشور طرحها و برنامههاي متعددي را تا كنون اجرا كرده و يا در دست اجرا دارد تا ضمن كاهش فشار و جلوگيري از برداشت بيرويه، اقدام به حفاظت و احياء جنگلها نمايد.
سیمای مراتع
مرتع زميني است با پوشش نباتات طبيعي خودرو كه پوشش گياهي آن غالباً علفي چندساله، بوتهاي، بعضاً درختچهاي وبه ندرت داراي درختان پراكنده بوده ودر فصل چرا عرفاً مورد تعليف دام قرار ميگيرد و همچنين داراي كاركردهاي متعددي از قبيل حفظ آب و خاك، ارزشهاي زيستمحيطي و در صورت فراهم بودن شرايط يكي از منابع تأمين غذاي دام اهلي و وحوش ميباشد.
سطح مراتع ايرانبيش از 52 درصد از سطح كشور را مراتع تشكيل ميدهند که بیش از 8000 گونه گیاهی در قلمرو آن رشد مییابند. مراتع در حفظ خاك و جلوگيري از فرسايش، تنظيم گردش آب در طبيعت، تأمين علوفه مورد نياز دام، توليد محصولات دارويي و صنعتي، حفظ ذخاير ژنتيك گياهي و جانوري نقش اساسي دارند. در حال حاضر سرانه مرتع در كشور 1.32 هكتار و سرانه جهاني آن 0.82 هكتار است. 25 درصد ارزش هر هكتار مرتع مربوط به توليد علوفه و 75 درصد آن مربوط به ارزشهاي زيستمحيطي است. برآورد شده است که حدود 10.7 میلیون تن علوفه در شرایط بارش نرمال در مراتع کشور تولید شود. همچنین مراتع محل تولید و رشد گیاهان دارویی و صنعتی است که ارزش بازاری آن بیش از 2 میلیارد دلار در سال است. بنابراين حفظ، احياء، توسعه و بهرهبرداري از مراتع بيش از آنكه از ديدگاه تعليف دام داراي اهميت باشد از نظر زيستمحيطي ارزشمند است.
جمعيت دامي كشور حدود 124 ميليون واحد دامي اعلام شده كه حدود 83 ميليون واحد دامي آن وابسته به مرتع هستند. اين در صورتي است كه مراتع موجود كشور تنها ميتواند خوراك 37 ميليون واحد دامي در مدت 7 ماه يا 24.6 ميليون واحد دامي در مدت يكسال را تأمين نمايد. مطابق اين آمار در حال حاضر بيش از 2.2 برابر ظرفيت مجاز از مراتع كشور بهرهبرداري ميشود و معيشت حدود 916 هزار خانوار روستايي و عشايري به بهرهبرداري از مراتع وابسته است. بدين ترتيب افزايش تعداد بهرهبردار و دام سبب شده كه استفاده از مراتع به شكلي غير اصولي افزايش يافته و نظارت و كنترل بهرهبرداري از مرتع را ضروري نمايد. در همين راستا سازمان، برنامهها و طرحهاي متعددي جهت بهبود و اصلاح وضعيت مراتع كشور اجرا كرده است.
سیمای بيابانها
بيابان به مناطق داراي اقاليم فراخشك و خشك كه ميزان متوسط بارندگي ساليانه آن كمتر از 50 ميليمتر و درصد پوشش گياهي چندساله آن كمتر از ده درصد باشد اطلاق ميشود. ويژگيهاي بيابان عبارتند از: الف- بارش کم، دامنه نوسان دمای شدید، دمای بالا و تبخیر زیاد. تبخیر تقریباً بیش از دو برابر بارش است و باد عامل اصلی تخریب و فرسایش محسوب میشود. ب- پوشش گیاهی بسیار فقیر و پراکنده. بیابانها اغلب بین 15 تا 30 درجه شمالی و جنوبی قرار گرفتهاند و به دلیل نزول جریانهای هوای خشک از بالای تروپوسفر به پایین، بخار آب در اين مناطق كم شده و هوا بيش از حد خشك میگردد. ج- خاکهای این مناطق دارای مواد آلی کم و اغلب جوان و کم تحولیافته هستند.بيابانزايي به فرايند تخريب سرزمين، زوال زيستبومهاي طبيعي يا كاهش توان توليد زيستي اراضي در مناطق خشك، نيمهخشك و خشك نيمهمرطوب ناشي از عوامل انساني و محيطي اطلاق ميگردد.
ايران با 1.2 درصد خشكي هاي جهان، 2.4 درصد پديدههاي بياباني فاقد پوشش و 3.08 درصد مناطق بياباني جهان را در خود جای داده است. 61 درصد از مساحت کشور در اقليم خشك و فراخشك قرار دارد كه 3.1 برابر درصد جهاني (19.6 درصد) است. اگر چه 32.5 میلیون هکتار از اراضی کشور در وضعیت بیابانی قرار دارد، اما در تقسیمبندیهای اکوسیستمی، 43.7 ميليون هكتار آن در زمره اكوسيستم بياباني است. 20 ميليون هكتار از اكوسيستم بيابان تحت تأثير فرسايش بادي است. از این مقدار 6.4 ميليون هكتار در محدوده كانونهاي بحراني است كه در 182 منطقه، 97 شهرستان و 18 استان كشور پراكنده است. چنین شرایطی باعث شده که بيش از 20 درصد مساحت كشور را اراضی بيابانی تشكيل دهند.
در حال حاضر سرانه بيابان در كشور 0.5 هكتار است، در حاليكه سرانه جهاني آن 0.22 هكتار ميباشد.
اهداف سازمان جنگلها، مراتع و آبخيزداري كشور
اهداف: تثبيت حاكميت دولت حفظ ، احيا ، اصلاح ، توسعه و بهره برداري اصـولي از عرصـه و اعيـاني منابع طبيعي اعم از جنگلها، مراتع، اراضي جنگلـي، بيشـههـاي طبيعـي، اراضـي مسـتحدث و ساحلي، حفاظت و حمايت از منابع پايه آب و خاك و پوشش گياهي و ذخاير ژنتيكي كشـور از طريق مديريت علمي بر حوزههاي آبخيز و رعايت اصول توسعه پايدار
منابع طبیعی در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران
اصل چهل و پنجم: انفال و ثروتهای عمومی از قبیل زمینهای موات یا رها شده، معادن، دریاها، دریاچه، رودخانه ها و سایر آبهای عمومی، کوهها، دره ها ، جنگلها، نیزارها، بیشه های طبیعی، مراتعی که حریم نیست، ارث بدون وارث، و اموال مجهول المالک و اموال عمومی که از غاصبین مسترد می شود در اختیار حکومت اسلامی است تا بر طبق مصالح عامه نسبت به آنها عمل نماید. تفصیل و ترتیب استفاده از هر یک را قانون معین می کند.
اصل پنجاهم: در جمهوری اسلامی، حفاظت محیط زیست که نسل امروز و نسلهای بعد باید در آن حیات اجتماعی رو به رشدی داشته باشند، وظیفه عمومی تلقی میگردد. از این رو فعالیتهای اقتصادی و غیر آن که با آلودگی محیط زیست یا تخریب غیر قابل جبران آن ملازمه پیدا کند، ممنوع است.
تصويبنامه قانون ملي شدن جنگلهاي كشور
(هيأت وزيران 1341/10/27 مصوب( هيأت وزيران در جلسه مورخ 27/10/1341 تصويبنامه قانون ملي شدن جنگلهاي كشور را به شرح زير تصويب نمودند.
ماده يكم- از تاريخ تصويب اين تصويبنامه قانوني عرضه و اعياني كليه جنگلها و مراتع و بيشههاي طبيعي و اراضي جنگلي كشور جزء اموال عمومي محسوب و متعلق به دولت است ولو اينكه قبل از اين تاريخ افراد آن را متصرف شده و سند مالكيت گرفته باشند.
ماده دوم- حفظ و احيا و توسعه منابع فوق و بهرهبرداري از آنها به عهده سازمان جنگلباني ايران (سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری کشور)است.
تبصره 1 -سازمان جنگلباني مجاز است بهره برداري از منابع فوق را راساً عهدهدار و يا با انعقاد قراردادهاي لازم به عهده اشخاص واگذار كند.
قانون حفظ و حمايت از منابع طبيعي و ذخائر جنگلي كشور مصوب 1371 مجلس شورای اسلامی
ماده 1 - از تاريخ تصويب اين قانون گونه هاي درختاني از قبيل شمشاد، زربين، سرخدار، سروخمره اي، سفيدپلت، حرا و چندل، ارس، فندق، زيتون طبيعي، بنه (پسته وحشي)، گون، ششم، گردو (جنگلي) و بادام وحشي ( بادامك) در سراسر كشور جزء ذخائر جنگلي محسوب و قطع آنها ممنوع ميباشد.
اهميت منابع طبيعي و آبخيزداري(پوشش گیاهی- جنگل ها و مراتع):مبارزه با فرسايش و حفظ و توليد خاك:تفرج گاه انسان ها:نقش در تقليل دما، افزايش رطوبت نسبي تأثير در تعديل آب و هواي يك منطقه:تأثير در تلطيف هوا:ساماندهي گردش آب : جنگل، مادر چشمه ها و رودخانه ها ست. هر هکتار جنگل به طور متوسط 1500مترمکعب آب در خود ذخیره می کندنقش اقتصادي جنگل:توليد مواد دارويي و صنعتي(فرعي):جلوگيري از رانش زمين:جلوگيري از وقوع بهمن:جذب پرتوها:جذب گرد و غبار: هر هکتار جنگل 68 تن گرد و غبار و ریزگرد ها را در سال جذب می کند. تولید اكسیژن : هر هکتار جنگل 5/2 تن اکسیژن تولید می کند. هر هکتار جنگل اکسیژن مورد نیاز 10 نفر را تولید می کندكاهش آلودگی صدا:تأثیر حفاظتی کمربندهای سبز(بادشکن های زنده):جلوگیری از سيلاب: بیش از 90% بروز سیل در اثر از بین رفتن پوشش گیاهی است.
مهمترین چالشهای منابع طبیعی:فرسایش خاکگسترش بیابانگسترش ریز گرد ها و آلودگی هوا از دست دادن گونه های با ارزش گیاهیگسترش آتش سوزیگسترش آفات و بیماری هاکاهش آب سفره های زیر زمینی فرو نشست زمینافزایش سیلگازهای گلخانه اینابودی اکوسیستماز بین رفتن حیات وحشآلودگی آب هاخشکسالی و خشک شدن چشمه ها و رود خانه ها
تخریب جنگلها و مراتع چه مشکلاتی را در آینده بوجود می آورد؟
1- بهم خوردن تعادل زیست محیطی
2 -کاهش آب رود خانه ها، جویبارها و چشمه ها
3 -افزایش رسوبات رودخانه ای و پر شدن سدها و کاهش عمر آنها
4- وقوع زمین لغزشها و انواع حرکات دامنه ای
5-کاهش میزان تولیدات جنگلی و مرتعی
6-کاهش اشتغال و کاهش درآمد
7- فرسایش خاک
8-کاهش حاصلخیزی خاک
9-گسترش بیابانها و حرکت شن های روان در مناطق خشک
10-کاهش علوفه برای دامها
11- از بین رفتن پناهگاه جانوران مختلف
12- افزایش میزان گازهای گلخانهای و تشدید آلودگی هوا
13- کاهش میزان بارندگی و لطافت هوا
14-کاهش درامد اقتصادی حاصل از توریسم
15-افزایش بیمارریهای تنفسی ، قلبی ، روانی و... ناشی از آلودگیهای مختلف
16- کاهش گیاهان دارویی
17-کاهش تولیدات کشاورزی بواسطه کم شدن آب و عدم حاصلخیزی خاک
18-کاهش انرژی الکتریکی ناشی به جهت کاهش آب رود خانه ها
19- کاهش بارانهای محلی ناشی از قطع درختان و گسترش بیابانها
راهکارهای مناسب جهت حفظ جنگلها و مراتع:1- ترویج فرهنگ جنگلداری و جنگلکاری و حفظ منابع جنگلی در بین مردم(جنگل یاری)2- مشارکت مردم و دولت در حفظ و احیاء و توسعه منابع طبیعی3- احیاء اراضی بیابانی و کویری4- کاهش خسارات به محصولات کشاورزی با ایجاد باد شکن در حاشیه مزارع5-کاهش بهره بردارِیهای غیر اصولی از جنگلهای صنعتی 6- ایجاد اشتغال از طریق تولید نهال ، توسعه جنگل ، زراعت چوب فضای سبز و صنایع تبدیلی7- استفاده از تفرجگاهای طبیعی مانند جنگلها ، کوهستانها و .... در توسعه اکوتوریسم8- جلوگیری از ورود دام به جنگل با اجرای طرحهای مختلف9- بهره برداری صحیح و اصولی از جنگل و مراتع10- تهیه و اجرای دقیق طرحهای جنگلداری11- جایگزینی و پایین آوردن مصرف چوب12- گسترش طرحهای آبخیزداری13- کنترل لغزشهای زمین و جلو گیری از پدیده های بیابانزایی14- تشکیل گروه های حمایت از جنگل که بتواند در مواقع ضروری مانند خطر آتش سوزی به کمک جنگل بشتابند.15- تولید بذر و افزایش نهالهای بومی مناطق جنگلی و کاشت آنها16- جلوگیری از قاچاق چوب18- انتقال تکنولوژی ساختمان سازی از شهر ها به روستا ها تا آنها مجبور نباشند از درخت برای ساختن منزل مسکونی استفاده کنند و کمکهای مالی به اینگونه روستا ها19- رساندن انواع سوخت به روستا ها تا آنها از چوب جنگل استفاده نکنند
من به عنوان یک شهروند چه وظیفه ای در خصوص حفظ منابع طبیعی
و محیط زیست دارم؟
1- همیار طبیعت باشیم
2- فرهنگ حفاظت از طبیعت را به فرزندانمان آموزش دهیم
3- فرهنگ درختکاری و درختیاری را ترویج کنیم
4- در طبیعت اخلاق گردش گری و طبیعت گردی را رعایت کنیم
5- در طبیعت زباله تولید نکنیم و زباله ها را از جنگل و طبیعت خارج کنیم
6- زباله ها را در طبیعت، رودخانه ها، دریاچه ها و دریاها رها نکنیم
7 در طبیعت آتش روشن نکنیم یا در صورت ضرورت نکات ایمنی روشن و خاموش کردن آتش در طبیعت را بیاموزیم و مراعات کنیم
8- در مصرف آب صرفه جویی کنیم
9- با حیوانات مهربان باشیم
10- شماره تلفن 1504 (تلفن شبانه روزی امداد جنگل و مرتع) را به خاطر بسپاریم و در زمان وقوع حوادث غیر مترقبه از جمله آتش سوزی در طبیعت، قطع بوته ها و درختان و .... اطلاع دهیم
